Oorzaken, gevolgen en wat u eraan kunt doen
Xerostomie is het subjectieve gevoel van een droge mond door verminderde speekselproductie. Speeksel vervult essentiële functies: het spoelt bacteriën en voedselresten weg, neutraliseert zuren, helpt bij het slikken en spreken, en bevat mineralen die het tandglazuur remineraliseren. Een gezond volwassene produceert 0,5 tot 1,5 liter speeksel per dag. Bij xerostomie daalt die productie aanzienlijk, met verstrekkende gevolgen voor de mondgezondheid.
Medicatie — de meest voorkomende oorzaak. Meer dan 500 geneesmiddelen kunnen een droge mond veroorzaken, waaronder antidepressiva, antihistaminica, bloeddrukverlagers, diuretica, spierverslappers, pijnstillers en benzodiazepinen. Het risico stijgt bij gebruik van meerdere medicijnen tegelijk (polyfarmacie), wat frequent voorkomt bij ouderen.
Sjögren-syndroom — een auto-immuunziekte die de speeksel- en traanklieren aantast. Komt het vaakst voor bij vrouwen boven de 40. Klassieke symptomen: droge mond én droge ogen.
Bestraling — radiotherapie in het hoofd-halsgebied (bij kankerbehandeling) kan de speekselklieren permanent beschadigen. De speekselproductie kan dalen tot minder dan 10% van normaal.
Andere oorzaken — diabetes (ongecontroleerde bloedsuiker), mondademhaling ('s nachts), stress en angst, roken, alcoholgebruik en veroudering (geleidelijke afname speekselklieractiviteit).
Zonder de beschermende werking van speeksel stijgt het risico op cariës explosief — vooral wortelvlakcariës (gaatjes aan de tandwortel) en cariës rond de tandvleesrand. Ook tandvleesontsteking, slechte adem, schimmelinfecties (orale candidiasis — witte plekken in de mond), problemen met het dragen van een prothese en moeilijkheden bij het slikken en spreken komen vaker voor.
Hydratatie — drink regelmatig kleine slokjes water gedurende de dag. Neem een flesje water mee en drink ook 's nachts als u wakker wordt. Kauwgom — suikervrije kauwgom (bij voorkeur met xylitol) stimuleert de resterende speekselklieractiviteit. Speekselvervangers — gels en sprays (verkrijgbaar bij de apotheek) bevochtigen de mondholte tijdelijk. Vermijd alcohol, cafeïne, tabak en mondwaters op alcoholbasis — die drogen de mond verder uit. Slaap met een luchtbevochtiger in de slaapkamer.
De tandarts past de preventieve zorg aan: frequentere controles (elke 3-4 maanden in plaats van jaarlijks), intensief fluorprogramma (hooggedoseerde fluoridetandpasta 5000 ppm, fluoridelak bij elk bezoek) en extra aandacht voor vroege cariësdetectie. Bij Sjögren-syndroom of bestralingspatiënten kan de tandarts pilocarpine voorschrijven (een medicijn dat de speekselproductie stimuleert). Overleg altijd met uw arts of medicatie die droge mond veroorzaakt eventueel aangepast kan worden.
🦷 Last van droge mond? Vind een tandarts bij u in de buurt →