Hoe ontstaan gaatjes en hoe voorkomt u ze?
Cariës (tandbederf) is een bacteriële aandoening waarbij het tandweefsel geleidelijk wordt afgebroken door zuren. Het is na verkoudheid de meest voorkomende ziekte ter wereld. In België heeft meer dan 50% van de volwassenen minstens één onbehandeld gaatje. Cariës is grotendeels vermijdbaar met goede mondhygiëne, gezonde voeding en regelmatige tandartscontroles.
Het proces begint met tandplak: een kleverige biofilm van bacteriën die zich continu vormt op uw tanden. Wanneer u suiker of zetmeel eet, zetten bepaalde bacteriën (vooral Streptococcus mutans) deze om in zuren. Die zuren lossen mineralen op uit het tandglazuur — dit heet demineralisatie. Normaal herstelt speeksel het glazuur door mineralen terug in te bouwen (remineralisatie). Maar als de zuuraanvallen te frequent zijn of de remineralisatie onvoldoende, krijgt het glazuur nettoverlies en ontstaat een gaatje.
Een gaatje doorloopt stadia: eerst een witte vlek (begin-demineralisatie, nog omkeerbaar), dan een donkere plek in het glazuur, vervolgens doorbraak naar het dentine (tandbeen, hier gaat het sneller omdat dentine zachter is), en uiteindelijk bereikt het de pulpa (tandzenuw), wat leidt tot ernstige tandpijn en een mogelijke infectie.
Suikerconsumptie — niet de hoeveelheid maar de frequentie is doorslaggevend. Elke keer dat u suiker eet, volgt een zuuraanval van circa 30 minuten. Wie de hele dag snoept of suikerhoudende dranken nipt, houdt het zuurmilieu in stand. Droge mond — verminderd speeksel betekent minder remineralisatie. Slechte mondhygiëne — onvoldoende plakverwijdering, vooral interdentaal. Tandstand — scheefstaande of opeengehoopte tanden zijn moeilijker te poetsen. Oude restauraties — rond verweerde vullingen kan nieuw cariës ontstaan (secundaire cariës).
Poets twee keer per dag met fluoridetandpasta (1450 ppm fluoride voor volwassenen). Spoel uw mond niet uit na het poetsen — spuug alleen uit, zodat het fluoride langer inwerkt. Reinig dagelijks de tussenruimtes met ragers of flosdraad. Beperk tussendoortjes en suikerhoudende dranken. Drink water als dorstlesser. Kauw suikervrije kauwgom (met xylitol) na de maaltijd. Ga minstens één keer per jaar naar de tandarts voor controle. Bij kinderen: fissuurlak op de kiezen en fluorbehandeling.
Een beginnende witte vlek kan met intensief fluoride soms remineraliseren zonder te boren. Een gaatje in het glazuur of dentine wordt hersteld met een composietvulling. Bij een groot gaatje dat de tand verzwakt is een kroon nodig. Bereikt het cariës de zenuw, dan volgt een wortelkanaalbehandeling. Is de tand niet meer te redden: extractie. Hoe eerder een gaatje wordt ontdekt, hoe kleiner en goedkoper de behandeling.
🦷 Controle nodig? Vind een tandarts bij u in de buurt →