Onbewust knarsen of klemmen: oorzaken en oplossingen
Bruxisme is het onbewust knarsen (malende bewegingen) of klemmen (statische druk) van de tanden. Het komt het vaakst voor tijdens de slaap (slaapbruxisme), maar ook overdag (waakbruxisme) bij concentratie of stress. De kauwspieren oefenen krachten uit van 80 tot 250 kg — tot 10 keer sterker dan normaal kauwen. Die enorme krachten veroorzaken op termijn ernstige schade aan tanden, kiezen, kaakgewricht en kauwspieren.
Naar schatting 8-10% van de volwassenen knarst regelmatig, maar het werkelijke cijfer ligt vermoedelijk hoger omdat velen het niet weten. Slaapbruxisme wordt vaak pas opgemerkt door de partner (knarsend geluid) of door de tandarts (slijtagepatronen). Bij kinderen is bruxisme vrij normaal en verdwijnt het meestal vanzelf bij het wisselen van het gebit.
De exacte oorzaak van bruxisme is niet volledig opgehelderd. Bekende factoren: stress en angst (de belangrijkste trigger), slaapstoornissen (slaapapneu, onrustige slaap), cafeïne- en alcoholgebruik, bepaalde medicijnen (SSRI-antidepressiva, amfetamines), roken en een afwijkende beet. Er is ook een genetische component: bruxisme komt vaker voor in dezelfde families.
Glazuurslijtage — de kauwvlakken van kiezen worden vlak geslepen, de randen van voortanden worden dunner en doorzichtig. Barsten en breuken — tanden en vullingen barsten door de overbelasting (zie scheurtje in tand). Tandgevoeligheid — door slijtage van het glazuur ligt het dentine bloot. Kaakpijn en hoofdpijn — overbelaste kauwspieren veroorzaken pijn in de kaak, slapen en rond de oren (zie kaakpijn). Kaakgewrichtsproblemen — klikken, kraken of blokkeren van het kaakgewricht.
De belangrijkste behandeling is een opbeetplaat (nachtbitje): een op maat gemaakt kunststof bitje dat de tanden beschermt tegen slijtage en de kauwspieren ontspant. Het bitje wordt 's nachts gedragen. Bij waakbruxisme helpt bewustwording: let overdag op of u uw kaken klemt en ontspan bewust (lippen samen, tanden uit elkaar, tong tegen het gehemelte).
Aanvullende maatregelen: stressmanagement (ontspanningsoefeningen, mindfulness), verminderen van cafeïne en alcohol, fysiotherapie voor de kauwspieren, en in ernstige gevallen botox-injecties in de kauwspieren (tijdelijk, off-label). Bij slaapapneu als onderliggende oorzaak: verwijzing naar een slaapspecialist.
Schade die al is aangericht kan de tandarts herstellen met composiet bonding, kronen of veneers, afhankelijk van de ernst.
🦷 Last van knarsen? Vind een tandarts bij u in de buurt →